پبه گزارش خبرگزاری حوزه از صفهان، حجت الاسلام و المسلمین وحید جلالی پیش از ظهر امروز در ابتدای درس خارج خود درباره اهمیت درس خارج، اهداف این دوره و شیوه صحیح حضور و تحصیل طلاب در این مرحله سخن گفت و بر ضرورت تقویت مهارت‌های استدلالی، مطالعه متون، مباحثه، تقریرنویسی و آشنایی با منابع فقهی و اصولی تأکید کرد.
وی با اشاره به حدیثی از امیرالمؤمنین(ع) خطاب به کمیل اظهار کرد: «یا کمیل، ما من حرکة إلا وأنت محتاج فیها إلی معرفة»، و افزود: انسان در هر حرکت و اقدامی نیازمند معرفت است و طلبه نیز در مسیر تحصیل علوم دینی باید روش و مسیر صحیح این راه را بشناسد.
درس خارج؛ مرحله دستیابی به قوه اجتهاد
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی با بیان اینکه هدف نهایی درس خارج، آشنایی با مبانی استنباط و رسیدن به اجتهاد است، گفت: درس خارج صرفاً برای فراگیری مجموعه‌ای از مسائل فقهی و اصولی نیست، بلکه طلبه باید در این مرحله با مبانی فهم آیات و روایات و شیوه استدلال آشنا شود.
وی افزود: اجتهاد تنها در فقه کاربرد ندارد، بلکه کسی که بخواهد در حوزه‌هایی همچون کلام، فلسفه و تفسیر صاحب‌نظر شود نیز باید با اصول فهم و روش استنباط آشنا باشد.
این استاد سطح عالی حوزه اصفهان با تأکید بر جایگاه اجتهاد در حوزه‌های علمیه اظهار کرد: تربیت مجتهد از ظرفیت‌های مهم حوزه‌های علمیه است و نباید این جایگاه و هدف مهم را دست‌کم گرفت.
طولانی بودن مسیر تحصیل؛ چالشی که نباید موجب دلسردی شود
وی با اشاره به تفاوت مسیر تحصیل در حوزه‌های علمیه با بسیاری از نظام‌های آموزشی دیگر، خاطرنشان کرد: دروس حوزوی دیرتر به نتیجه می‌رسند و ممکن است طولانی شدن مسیر تحصیل، گاهی موجب خستگی و دلسردی طلبه شود؛ اما اگر این مسیر با جدیت طی شود، ثمره آن ارزشمند خواهد بود.
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی ادامه داد: طلبه باید از همان ابتدا برای رسیدن به هدف خود برنامه داشته باشد و نباید اجازه دهد طولانی شدن مسیر، موجب از دست رفتن انگیزه و سرمایه جوانی او شود.
وی تأکید کرد: اگر طلبه با جدیت و به‌صورت مستمر کار کند، می‌تواند در مدت قابل قبولی مسیر اجتهاد را طی کند و نباید اجتهاد را امری دست‌نیافتنی یا صرفاً یک آرزو تصور کرد.
درس خارج؛ درس استدلال و تفکر، نه صرفاً یادداشت‌برداری
استاد درس خارج حوزه علمیه اصفهان با انتقاد از رویکردی که درس خارج را صرفاً به حضور در کلاس و یادداشت سخنان استاد محدود می‌کند، گفت: اساس درس خارج، بحث، استدلال و تفکر است و طلبه باید در این مرحله روش استنباط را فرا بگیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی افزود: طلبه‌ای که چند سال در درس خارج شرکت کرده، باید بتواند متن عربی را بخواند، به منابع مراجعه کند، روایت را پیدا کند، سند آن را بررسی کند و با اقوال و استدلال‌های فقها آشنا شود.
وی تصریح کرد: اگر طلبه صرفاً مطالب استاد را به‌صورت تقلیدی وار بنویسد و هیچ‌گاه خودش به منابع مراجعه نکند، در واقع مهارت اصلی مورد نیاز درس خارج را به دست نیاورده است.
ضرورت آشنایی طلاب با منابع و متون اصلی
این استاد حوزه علمیه اصفهان با تأکید بر اهمیت مطالعه مستقیم منابع فقهی و اصولی اظهار کرد: طلبه باید متن اصلی کتاب را ببیند، عبارات قبل و بعد از مسئله را مطالعه کند و به کتاب‌های مرتبط مراجعه داشته باشد.
وی با اشاره به سیره برخی بزرگان حوزه گفت: بزرگان و فقهای برجسته نیز برای رسیدن به عمق مباحث، به حواشی و آثار مختلف مراجعه می‌کردند و طلبه امروز نیز باید این روحیه را در خود تقویت کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی خاطرنشان کرد: در هر بحث فقهی باید روایات مرتبط با آن نیز مورد مطالعه قرار گیرد تا طلبه بتواند فضای کلی روایات و مبانی مسئله را در ذهن خود شکل دهد.
درس خارج؛ «متکلم مع‌الغیر» است
وی یکی از ارکان مهم درس خارج را مباحثه و گفت‌وگو دانست و گفت: درس خارج، «متکلم وحده» نیست، بلکه «متکلم مع‌الغیر» است؛ یعنی طلبه باید مطالعه کند، اشکال داشته باشد، سؤال کند و در فرآیند بحث مشارکت کند.
استاد سطح عالی حوزه افزود: اگر طلبه فقط بیاید، سخنان استاد را بشنود و بدون مطالعه و پرسش از کلاس خارج شود، به هدف اصلی درس خارج دست پیدا نمی‌کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی با اشاره به شیوه برخی بزرگان در مواجهه با پرسش‌های علمی، بر اهمیت آمادگی علمی شاگرد و شکل‌گیری فضای گفت‌وگو در درس تأکید کرد.
تقریرنویسی؛ عامل ماندگاری و پختگی مطالب
وی همچنین تقریرنویسی را یکی از مهارت‌های مهم دوره درس خارج دانست و گفت: نوشتن تقریر باعث می‌شود مطالب درس در ذهن طلبه تثبیت و پخته شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی با اشاره به آثار و تقریرات برجای‌مانده از درس بزرگان حوزه اظهار کرد: بخش مهمی از میراث علمی حوزه از طریق تقریرات شاگردان حفظ و منتقل شده است.
وی بر ضرورت نظم در تقریرنویسی تأکید کرد و گفت: طلبه باید برای تقریرات خود دفتر و نظم مشخص داشته باشد، تاریخ و عنوان مطالب را ثبت کند و سخنان استاد را از توضیحات و حواشی شخصی خود تفکیک کند.
حرکت تدریجی از فارسی‌نویسی به نگارش علمی عربی
این استاد حوزه در ادامه با تأکید بر تقویت مهارت نگارش عربی اظهار کرد: طلبه باید به‌تدریج به جایی برسد که بتواند مطالب علمی را به زبان عربی بنویسد.
وی افزود: این مهارت نیز با تمرین و استمرار به دست می‌آید و طلبه می‌تواند از نوشتن چند سطر و چند جمله عربی آغاز کند و به‌تدریج توانایی خود را افزایش دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی همچنین بر ضرورت تقویت مهارت قرائت متون عربی تأکید کرد و آن را از نیازهای اساسی طلاب در دوره درس خارج دانست.
ضعف در مباحث پایه؛ راهکار، بازگشت کامل به دروس گذشته نیست
وی با اشاره به یکی از دغدغه‌های رایج طلاب درس خارج گفت: برخی طلبه‌ها پس از ورود به درس خارج، به دلیل ضعف در ادبیات، رسائل، کفایه یا برخی مباحث پایه، تصور می‌کنند باید دوباره چند سال به عقب بازگردند و این دروس را از ابتدا بخوانند.
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی این رویکرد را موجب سردرگمی دانست و پیشنهاد کرد طلبه ضعف‌های خود را در همان جریان درس خارج برطرف کند.
وی توضیح داد: اگر طلبه در ادبیات مشکل دارد، می‌تواند هم‌زمان با بحث خارج، بخشی از وقت خود را به تقویت ادبیات اختصاص دهد و اگر در مبحثی از اصول یا فقه ضعف دارد، همان مبحث را در منابع پایه نیز مطالعه کند؛ بدون آنکه مسیر درس خارج را به‌طور کامل متوقف کند.
تأکید بر نگاه هدفمند به سال‌های تحصیل
وی در ادامه خطاب به طلاب گفت: سال‌های تحصیل سرمایه عمر انسان است و باید به‌گونه‌ای از آن استفاده کرد که پس از چند سال، طلبه احساس نکند صرفاً در کلاس‌ها حضور داشته، بلکه باید مهارت و توانایی علمی در او شکل گرفته باشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی خاطرنشان کرد: هدف از حضور در درس خارج، صرفاً یادگیری مسئله نیست، بلکه باید قوه استنباط و اجتهاد در طلبه شکل بگیرد.
تأکید استاد بر گفت‌وگو برای اصلاح مسیر آموزشی
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی، ضمن استقبال از طرح مسائل و نقدهای آموزشی، گفت: برخی از اشکالات قابل توجه است و باید درباره راه‌های اصلاح آن با یکدیگر گفت‌وگو کرد.
وی افزود: طلبه نیز باید در کنار برنامه آموزشی استاد، شخصاً برای تقویت علمی خود تلاش کند و از امکانات و منابع موجود استفاده کند.
این استاد حوزه با اشاره به امکان ارائه مباحثی همچون رجال در ضمن مباحث فقه و اصول، اظهار کرد: در شیوه رایج بسیاری از درس‌های خارج، مباحث رجال در ضمن مباحث فقهی و اصولی مطرح می‌شود، هرچند می‌توان در کنار آن، دوره‌ها و مباحث مستقل تکمیلی نیز برگزار کرد.
دعوت طلاب به ارائه تقریرات و دریافت بازخورد علمی
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی در پایان بر ارتباط علمی میان استاد و طلبه تأکید کرد و گفت: طلاب می‌توانند تقریرات خود را ارائه کنند تا درباره شیوه نگارش، تنظیم مطالب و ارجاعات علمی، بازخورد دریافت کنند.
وی افزود: اصلاح تقریرنویسی نیز مانند دیگر مهارت‌های علمی، به تمرین و استمرار نیاز دارد و طلبه باید از همان ابتدا برای تقویت این مهارت تلاش کند.
حجت‌الاسلام والمسلمین جلالی در پایان تأکید کرد: اگر طلبه قرار است وارد درس خارج شود، باید با هدف، برنامه، مطالعه، مباحثه، تفکر و تقریرنویسی در این مسیر حرکت کند؛ چراکه حضور صرف در کلاس، بدون تلاش علمی مستمر، نمی‌تواند انسان را به هدف اصلی درس خارج و دستیابی به قوه اجتهاد برساند.
حوزه/ استاد سطح عالی حوزه با تأکید بر تقویت مهارت‌های مختلفی همچون قرائت و نگارش عربی اظهار کرد: طلبه باید به‌تدریج به جایی برسد که بتواند مطالب علمی را به زبان عربی بنویسد.
نظر شما